Het is kerstmis, ga je ook mee zoenen?

Maretak

Nee, wees niet ongerust. Ik ga zeker verder met mijn ‘koffie’blogs, er zijn weer een paar vragen bijgekomen, hardstikke leuk! Maar ik ben ook iemand die van tradities houdt. Zelfs als die tradities maar 4 jaar oud zijn en ik ze zelf heb gemaakt. En het is Kerstmis: Kerstmis staat bol van tradities. Dan hoef ik er niet nog een bij te verzinnen, zou je zeggen, maar zo zit ik nou eenmaal niet in elkaar. Over Kerstmis en groene kersttradities zijn namelijk veel te leuke stukjes te schrijven en die kans kan ik toch niet laten liggen!

En het mooiste is: terwijl ik in de ‘traditie’ bljif, kan ik toch nog reageren op het moment. Begin deze maand moest ik in Cambridge zijn en daar vielen me twee dingen op. De eerste was: Het water van de rivier de Cam stond knap hoog; onder één brug stond de rand van het voetpad al onder water. De tweede was: De Lindenbomen langs de Cam zaten vol met Maretakken, bij velen beter bekend als Mistletoe.

En wat is er nou meer Kerstachtig dan Mistletoe? Een struik vol met tradities, die Mistletoe, die ik voor de rest van dit blog Maretak noem. De Kelten gebruikten de Maretak al. Er werd van alles aan toegeschreven. Magische krachten bijvoorbeeld. Vandaar dat het een ingrediënt is van de toverdrank bij Asterix en Obelisk.

Dat ze dat dachten is niet zo gek. Want de Maretak groeit alleen hoog in de bomen, op de bomen zelf. In Nederland groeit hij het vaakst op Populieren en op Appelbomen, maar hij is eigenlijk niet erg kieskeurig. In Engeland heb ik hem bevoorbeeld vaak op Lindenbomen zien groeien. Waarom daar wel en bij ons niet zozeer? Joost mag het weten.

De meest magische Maretak was de Maretak die op Heilige Eiken groeide. Die had daarom, volgens de Kelten, de meeste magische krachten. Hij werd door een Druide die in het wit was gekleed geoogst met een gouden snoeimes. De Maretak mocht de grond niet raken, want dan zou hij zijn magische krachten kwijt zijn. Andere Druiden stonden dan ook beneden de boom klaar met een witte mantel, om daar de afgesneden Maretak in op te vangen. Ja, de verhalenvertellers van Obelisk en Asterix waren goed op de hoogte!

Maar nu komt de ontluistering. Wat ze snoeiden, was geen Maretak, maar een nog zeldzamer struikje die ook op Eiken groeit en op het eerste gezicht op de Maretak lijkt. Alleen: hij heeft goudgele bessen en is kaal in de winter. En: erg zeldzaam. Dit struikje heet Loranthus europaeus. Dat hielden de Druiden voor zich, zodat iedereen dacht dat ze Maretak plukten. Die plukten ze trouwens ook.

Plukten die Druiden die Loranthus, maar ook die Maretak van die bomen, dan was er iets geks. Zo hard als ze keken, ze konden er geen wortels aan ontdekken. Hoe kon dat ding dan op andere bomen groeien? Dat alleen al was magisch. Een plant heeft immers wortels nodig om aan water en mineralen te komen. De meeste plantensoorten die op bomen groeien hèbben die wortels dan ook. Je kunt ze zien als zo’n plant een keertje laag op een boom groeit. Die wortels groeien in spleetjes en scheurtjes van de schors, waar het lekker vochtig is. Maar bij de Maretak….niks van dit alles. Geen worteltje te zien.

Je kan inderdaad lang zoeken naar die wortels, want hij heeft ze echt niet. Het is een smiecht, die Maretak. Hij groeit met een soort zuignapje in de vaten van de boom en pikt daar het water-met-mineralen in, dat de boom zo bloedig naar boven pompt. Zo’n soort plant noem je een halfparasiet. O, hij pikt niet alles, hoor. Maar na een flink aantal jaren ‘water delen’ gaat die top wel dood. De Maretak graaft daarmee, om het zo maar eens te zeggen, zijn eigen graf, want die gaat ook dood, maar dat geeft niet. Inmiddels zijn andere bomen geïnfecteerd, voor de volgende generatie.

De Maretak ziet er vreemd uit. Hij is vrij kaal met kleine, een beetje ovale bladeren, die alleen groeien waar de tak splitst. Daar groeien ook de bessen. Niet bepaald een Viburnum tinus, om maar een voorbeeld te noemen.

Die bessen zijn ook speciaal. Er zijn meer planten die bessen in de winter hebben. Sterker nog, het barst ervan, daar is niks speciaals aan. Bijzonder aan de Maretakbessen is nu, dat ze rijp worden in de winter, zo rond Kerstmis. Al die andere bessen zijn allang rijp en hangen alleen nog aan de bomen omdat de vogels ze nog niet hebben opgegeten, maar de Maretakbes wacht dus met rijp worden tot het einde van het jaar. Ze zijn eerst groen en als ze rijp zijn doorzichtig wit, een beetje parelmoerachtig.

De bessen zitten vol met een sterk kleverig goedje. Een niets vermoedende vogel met honger gaat ervan eten en binnen de korste keren heeft hij een plakkerige snavel. Waar heel toevallig wat pitjes aan zitten. Aan de buitenkant. Het vogeltje heeft door dat die plak van die plant afkomt en vliegt naar een andere boom om eens even rustig zijn bekje af te vegen. Maar dat gaat zo maar niet! Volgens mij vormen die bessen de inspiratie voor superlijm. Dus de arme vogel schuurt en schuurt tegen een tak om die rotzooi maar kwijt te raken – en maakt zo een spleetje in de bast. Daar blijft, als het een beetje meezit (voor de Maretak dan) het zaadje van de Maretak in plakken. En kiemt. Het hoeft nu niet meer zich door die lastige, dikke bast heen te werken en kan op een nieuwe plek gaan groeien.

Dat spul van die Maretakbessen is zo kleverig, dat men er in de Middeleeuwen lijm van kookten waarmee vogels werden gevangen, de zogenaamde vogellijm –Maretak wordt ook wel Vogellijm genoemd. Horizontale stokjes werden met die lijm ingemeerd, met wat voer op het einde. De nietsvermoedende vogel ging zitten en plakte vast. Bij kraaien werkte dat misschien niet zo goed, maar kleinere vogels raakten niet meer los. Ze werden in een kooitje gedaan en verkocht.

Eigenlijk helemaal geen leuke plant dus, die Maretak. En hij is nog giftig ook, je kunt die bessen maar beter niet eten. Waarom is hij dan zo populair? Dat komt door 2 dingen. Als eerste was de Maretak verbonden met Freya, de Germaanse godin van de vruchtbaarheid. De Maretak zou beschermen tegen de Mare, kwade nachtgeesten die ook verantwoordelijk waren voor onze nachtmerries. En die bescherming gold ook voor het vee; zo’n takje hing vaak bij de ingang van de stal.

Verder was er het gebruik dat er onder de Maretak niet gevochten mocht worden. Stamhoofden van stammen die ruzie met elkaar hadden onderhandelden onder de Maretak – als ze eerst hun wapens hadden weggelegd. Misschien moesten ze elkaar de vriendschapskus geven? Hoe dan ook, op een gegeven moment mocht er onder de Maretak gekust worden. Dat wil zeggen: Mannen mochten vrouwen kussen die onder de Maretak stonden, uiteraard niet andersom. Stel je voor! Eigenlijk toch weer een MeToo momentje dus. Gelukkig zijn ze tegenwoordig niet zo ouderwets niet meer en mogen vrouwen ook het initiatief nemen om iemand te kussen. Het verhaal gaat ook dat, om paal en perk te stellen aan het aantal zoenen, de mannen na de zoen een bes van de plant moesten plukken en dat er niet gezoend mocht worden als de bessen op waren. Een interessant verhaal, maar iedereen die wel eens een Maretak heeft opgehangen, weet dat die bessen er nogal makkelijk vanzelf afvallen. Eén tikje en je bent zo een aantal bessen kwijt.

Kortom, er is genoeg om over na te denken als je weer eens een ‘Mistletoe’ ziet.

Fijne Kerstdagen!

Maretak kerst traditie
Facebook
Pinterest

2 Reacties op “Het is kerstmis, ga je ook mee zoenen?

  1. Beste Els en José,
    Allereerst een gezond en voorspoedig 2024 gewenst. Met beter tuinweer!

    Ik loop gigantisch achter met de blogs, maar als ik er aan toe kom, lees ik meer dan eentje. Zo komt het vanzelf weer goed.

    Op deze móét ik reageren. Prachtig verhaal voor een liefhebber van (oude) geschiedenis. Kelten blijven intrigeren. En zo heel veel bleek ik niet te weten over de maretak ondanks Asterix c.s.
    Dank voor de uiteenzetting. Hartelijke groet, Petra.

  2. Margot stuurde ons de volgende mail:

    “Prachtig stukje over de maretak.
    Van de week nog over gehad met zoonlief.
    Ik heb dit stukje meteen doorgestuurd, leuk om te delen.”

    En dat is ook de bedoeling. Denk je dat iemand anders er iets aan heeft: Deel! Deel!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *